Ký sự Xứ sở nụ cười - Nhà xuất bản Văn Học 2009

---

Người xưa nói: Văn là người. Điều đó hoàn toàn đúng với những trang văn của nhà văn Nguyễn Tiến Toàn. Ông sinh năm 1946. Quê quán: Đồng Xuân, Phú Yên. Nguyễn Tiến Toàn sống và làm việc tại  Sài Gòn từ 1968. Bằng ý chí, nội lực vô cùng mãnh liệt của một đấng nam nhi, Nguyễn Tiến Toàn đã từ hai bàn tay trắng, vật lộn với khổ đau, máu và nước mắt để tồn tại và phỉ chí tang bồng, trở thành Giám đốc Doanh nghiệp tư nhân Thương  mại và Sản xuất Xe lăn tay Kiến Tường.

Từ năm 1999 đến nay, Nguyễn Tiến Toàn đã cho ra đời bốn tập truyện và ký: Những nẻo đường đi qua. Ký sự. NXB Trẻ, 1999. Khát vọng tuổi thơ. Tập truyện ngắn. NXB Hội Nhà văn, 1999. Đất lạ. Ký sự. NXB Văn hóa Sài Gòn, 2006. Xứ sở nụ cười. Ký sự. NXB Văn học, 2009. Thú vị nhất khi đọc tác phẩm của Nguyễn Tiến Toàn là cảm giác được sống lại một thời đầy đói kém, đầy phi lý, đầy thử thách, chông gai, cạm bẫy, chết chóc… Xưa nay, khi đã thành đạt, hiển vinh, người ta thường ít nói đến quá khứ giông bão, ê chề. Nguyễn Tiến Toàn thì khác. Ông sống trong hiện tại thăng hoa nhưng chưa bao giờ nguôi những năm tháng cơ hàn. Theo ông, chính những khoảnh khắc ấy lại chứng tỏ chất người sống động hơn bao giờ hết. Như một thỏi magne, càng gặp cácbonic càng rực cháy, chất người đàn ông trong Nguyễn Tiến Toàn, trong văn Nguyễn Tiến Toàn càng sáng bừng lên giữa thập diện vây hãm của môi trường, hoàn cảnh đày đọa con người…

Bối cảnh Xứ sở nụ cười lẩy ra từ gần 400 ngày sống, bươn chải, vượt lên số phận của tác giả trên đất Campuchia. Giữa đáy vực thăm thẳm của khủng hoảng kinh tế xã hội thời bao cấp, Nguyễn Tiến Toàn không bó tay chờ chết mà vùng dậy, bật dậy, bất khuất, đưa cả gia đình vợ con tha hương lên đất bạn kiếm sống. Lạc qua xứ sở nụ cười/ Kìa em bốn mặt, mặt người là đâu? Hai câu thơ trích trong bài thơ ít người biết đến của nhà thơ Văn Thảo Nguyên, được Nguyễn Tiến Toàn lấy làm đề từ cho tác phẩm Xứ sở nụ cười. Từ nay, chắc chắn bài thơ này của Văn Thảo Nguyên sẽ được nhiều người biết đến! Tha phương, Nguyễn Tiến Toàn không chỉ cầu thực mà là đi tìm lại nhân cách con người, khẳng định nhân cách mình. Hoàn cảnh có thể đày đọa con người, nhưng con người đâu phải ai cũng đầu hàng số phận! Đang là người được mệnh danh “vua conex”, “vua phế liệu” ở Sài Gòn, Nguyễn Tiến Toàn việc gì phải tha phương? Thế mà ông vẫn ra đi, vì ý chí của một người quyết tâm làm giàu, làm như có cái mệnh sinh ra để trở thành đại gia!

Xứ sở nụ cười vẻn vẹn hơn trăm trang sách, nhưng thấm đẫm khổ đau và nước mắt, con người luôn phải dằn vặt trong tâm thế tự vượt lên mình. Ai đọc Xứ sở nụ cười  cũng nhận ra một thời khốn khó của chính mình. Tác phẩm ngồn ngộn chi tiết, hành động, ngồn ngộn hình ảnh chân thực, sinh động, giàu chất điện ảnh. Chi tiết, hành động, hình ảnh ở đây hiển hiện tấm lòng của người viết, sâu nặng chất nhân văn. Nhưng điều đáng trân trọng hơn là: Trong Xứ sở nụ cười, giữa những ngày cơ cực ấy, chưa lúc nào tác giả nguôi ngoai tình vợ chồng, tình cha con, tình yêu đồng loại, tình yêu quê hương, yêu mẹ hiền, tình non sông xứ sở, tình nghĩa bạn bè. Đây mới là bản chất của Nguyễn Tiến Toàn. Tôi đọc cuốn sách mỏng này mà lòng quặn đau, nhiều lần rơi lệ cảm thương; không phải thương riêng tác giả mà thương cả dân tộc của mình, trong đó có tôi, gia đình tôi, người thân và bạn bè tôi… đã oằn mình vượt qua biết bao chông gai để có ngày hôm nay… 

Văn là người! Mùa xuân 2009 này doanh nhân Nguyễn Tiến Toàn có thêm một mỹ danh: Nhà văn. Ông xuất bản tác phẩm đầu tiên từ 1999, có lòng xin gia nhập Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh từ 1999, nhưng… mãi đến tháng 12-2008 mới được kết nạp vô Hội. Âu cũng là số phận tiền hung hậu cát của ông. Nội lực trong văn Nguyễn Tiến Toàn rất mãnh liệt. Tôi tin là sau Xứ sở nụ cười, nhà văn Nguyễn Tiến Toàn sẽ còn nhiều tác phẩm dữ dội hơn, tha thiết hơn. Yêu dữ dội, sống dữ dội; Yêu tha thiết, sống tha thiết với người, với đời, đó là Nguyễn Tiến Toàn. Dữ dội và tha thiết, chính là chất văn Nguyễn Tiến Toàn.

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 01-1-2009.