BÀI PHỎNG VẤN ÔNG NGUYỄN TIẾN TOÀN CỦA PHÓNG VIÊN CHƯƠNG TRÌNH FRONTLINE/World, KÊNH PBS TV, HOA KỲ

Ông Nguyễn Tiến Toàn là Giám đốc Xí nghiệp Xe lăn tay Kiến Tường ở TP. HCM, Việt Nam, nơi sản xuất xe lăn địa hình RoughRider. Phóng viên Marjorie McAfee của chương trình FRONTLINE/World đã trò chuyện với ông tại Kiến Tường về việc khởi nghiệp sản xuất xe lăn, những khó khăn của người khuyết tật tại Việt Nam, và những trải nghiệm trong chiến tranh

FRONTLINE/World: Why does Vietnam have such a large population of people with disabilities?

FRONTLINE/World: Vì sao hiện nay Việt Nam có số người khuyết tật nhiều như vậy, thưa ông?

Toan Nguyen: First, because of the American war. Second, the effects of Agent Orange. Third, traffic accidents are too numerous. Fourth, medical treatments are too limited. Fifth, low concern and awareness about health care in Vietnam. Current statistics indicate that there are almost 6 million people with disabilities in Vietnam, and 700,000 of them need wheelchairs.

Ông Nguyễn Tiến Toàn: Thứ nhất là vì cuộc chiến với Mỹ. Thứ hai là do hậu quả của chất độc màu da cam. Thứ ba là do các tai nạn giao thông. Thứ tư, việc điều trị còn nhiều hạn chế. Thứ năm, người Việt Nam còn thiếu ý thức về việc chăm sóc sức khỏe. Số liệu thống kê cho thấy hiện có khoảng 6 triệu người khuyết tật ở Việt Nam, mà trong số đó khoảng 700 000 người cần xe lăn.

Why did you decide to start making wheelchairs?

Vì sao ông quyết định làm xe lăn?

After the American war, there were so many disabled people. Once, I was riding with my wife on a bicycle and saw a person sitting on a board with four wheels, riding on the street. I thought, “Good heavens! Fish swim in the water, and people swim on land.” I told my wife that, if I ever became rich, I’d give each disabled person I saw a wheelchair. Then later on, I started collecting the metal shipping containers left by the American army at hospitals. I chopped the containers into pieces and turned the metal into irons, hoes, shovels and tubes.

Sau cuộc chiến với Mỹ, có qúa nhiều người khuyết tật. Có một lần, tôi đạp xe chở vợ và nhìn thấy một người ngồi trên tấm ván có gắn bốn bánh xe. Tôi thầm nghĩ: “Trời ơi! Con cá bơi dưới nước, còn con người phải bơi trên cạn.” Tôi nói với vợ rằng, nếu mai sau giàu có, tôi sẽ tặng mỗi người tàn tật mà tôi thấy một chiếc xe lăn. Sau đó, tôi bắt đầu nghề thu gom phế liệu từ những container mà quân đội Mỹ bỏ lại. Tôi xẻ những thùng đó ra và làm thành các loại sản phẩm như ống sắt, ống tuýp…

Doing that work, I saw a number of people with disabilities at the hospitals. I once saw six people injured in a battle in the war with Cambodia who only had two wheelchairs to share amongst them. One of the six guys was allowed to go home from the hospital, and he wheeled the wheelchair to the discharge station and said, “I have to go home in this wheelchair. If you don’t let me take it, I will pull the pin out of this grenade.” And he held up a grenade. Everyone panicked, and the head doctor in charge of the department said, “If you take that wheelchair home, how can your friends go about?” Hearing that, the man cried, and he slid down to the ground and pushed the wheelchair away. That spectacle was imprinted in my eyes and my heart. I decided to make wheelchairs right away. The first wheelchair I made was for that man. We made him a wheelchair with a box on the back so he could sell sodas for a livelihood.

Khi đang làm việc đó, tôi thấy những người khuyết tật trong bệnh viện. Có một lần tôi thấy sáu thương phế binh mà chỉ có hai chiếc xe lăn để dùng chung. Một người trong số họ được phép xuất viện, anh ta đến lấy xe lăn và nói: “Tôi phải dùng chiếc xe lăn này để về nhà. Nếu không, tôi sẽ rút chốt lựu đạn.” Và tay anh ta giơ lên quả lựu đạn. Mọi người đều sợ hãi, bác sĩ trưởng khoa bèn nói: “Nếu anh mang chiếc xe lăn này về, thì đồng đội anh lấy gì sử dụng?” Nghe vậy, anh ta òa khóc, rồi trèo xuống đất và để chiếc xe lại. Cảnh tượng đó đã in sâu vào đầu tôi và trái tim tôi. Tôi quyết định chuyển sang làm xe lăn kể từ đó. Chiếc xe đầu tiên là để dành tặng người thương phế binh ấy. Tôi làm cho anh ta chiếc xe lăn có giỏ phía sau để anh ta có thể bán nước ngọt kiếm sống.

You fought in the American war for South Vietnam. Can you tell me about your experiences in the war?

Ông từng tham chiến trong lực lượng quân đội miền Nam. Ông có thể cho tôi biết những kỉ niệm về chiến tranh mà ông còn nhớ?

Each time we talk about the war, we only want to cry. That pain was not borne by North Vietnam or South Vietnam alone, but also by the American people, who suffered as well. A close friend of mine, the poet Nguyen Duy, who is from North Vietnam, visited Angkor and carved these words on a wall of the Angkor temple, “Oh stone! I hope for peace. In the final analysis, in any war, whoever’s side wins -- the people are always defeated.” I feel sad for friends from both North and South Vietnam. After the war, we became close friends and no longer felt any hatred toward each other. Still, I feel tormented, and I suffer inside my heart.

Mỗi lần nói về cuộc chiến đã qua, tôi chỉ muốn trào nước mắt. Đó không chỉ là nỗi đau của hai miền Nam Bắc Việt Nam mà cỏn là nỗi đau của dân tộc Mỹ. Nhà thơ Nguyễn Duy, Một người bạn thân thiết của tôi đã từng tạc những câu thơ lên tường ngôi đền ở Angkor: “Đá ơi! Xin tạc lại đây lời cầu chúc hòa bình/ Nghĩ cho cùng mọi cuộc chiến tranh/ Phe nào thắng, nhân dân đều bại.” Tôi cảm thấy buồn cho những bạn bè ở cả hai miền. Sau cuộc chiến, chúng tôi trở thành những người bạn thân. Cho đến giờ, nỗi đau về cuộc chiến vẫn còn âm ỉ trong trái tim tôi.

Tell me about your relationship with Ralf Hotchkiss.

Xin ông kể về mối quan hệ với Ralf Hotchkiss

Even though Ralf and I speak different languages and are of different physiques, we look at each other with a lot of compassion. The first time I went to San Francisco State University, I saw a person on a wheelchair zooming toward me. [It was Ralf Hotchkiss]. I looked at the shelf of wheelchairs in Ralf’s office and saw a wheelchair with the Kien Tuong brand on it. I looked at it and said, “Oh! This is my wheelchair.” And Ralf said he’d had it for three years and thought it was an excellent, really durable, totally solid chair, and he had no idea I’d made it. Ralf said he’d go with me to Vietnam to make wheelchairs with me. And a year later, he came and stayed for a month, and we began producing the RoughRider.

Mặc dù tôi và ông Ralf nói hai ngôn ngữ khác nhau và có suy nghĩ khác nhau, nhưng chúng tôi rất quý mến và trân trọng nhau. Lần đầu tiên tôi đến Đại học San Francisco, tôi thấy một người ngồi trên xe lăn hướng nhìn về tôi (chính là ông Ralf). Tôi nhìn quanh một lượt những chiếc xe lăn để trên kệ trong văn phòng của ông và thấy một chiếc có nhãn hiệu Kiến Tường.  Tôi reo lên: “Ồ! Đây chình là chiếc xe lăn của tôi!” Và ông Ralf nói ông đã có chiếc xe này được ba năm và ông cho rằng đó là chiếc xe rất tuyệt, bền chắc, và ông tự hỏi nó đã được làm ra như thế nào. Ông Ralf nói rằng sẽ đến Việt Nam và cùng tôi làm xe lăn. Sau đó một năm, ông đến và ở lại Kiến Tường suốt một tháng, và chúng tôi bắt tay vào sản xuất chiếc xe lăn RoughRider.

Why did you decide to start making the RoughRider?

Vì sao ông quyết định sản xuất chiếc xe lăn RoughRider?

Four years ago, someone came from China and asked me to produce millions of wheelchairs for them. I had to think deeply about it. The person from China said that if I made their chair, I would become famous for producing the most wheelchairs in Southeast Asia. When I looked at the wheelchair they wanted me to make, I saw that the wheelchair was not useful for people and could cause problems for disabled people. So I declined to make their chair. When I met with Marc [Krizack] and Ralf, we collaborated very closely, even though I made changes in the production of the RoughRider. And the most important thing was the RoughRider’s suitable price. Another advantage is that we’re able to produce a wheelchair that suits so many disabled people. We can also fold up the RoughRider to send it to many countries around the world. And lastly, there are no other wheelchairs more durable than a RoughRider. That’s the most practical advantage -- to produce a wheelchair that can last a disabled person’s whole life.

Bốn năm về trước, có những đơn đặt hàng từ Trung Quốc yêu cầu tôi sản xuất hàng trăm ngàn chiếc xe lăn cho họ. Tôi suy nghĩ về điều đó rất nhiều. Họ nói rằng nếu làm cho họ, tôi sẽ nhanh chóng nổi tiếng là nhà sản xuất xe lăn nhiều nhất vùng Đông Nam Á. Khi nghiên cứu chiếc xe lăn mà họ đặt hàng, tôi nhận thấy rằng mẫu xe lăn này không chỉ không hữu dụng mà còn có thể gây nguy hiểm cho người sử dụng. Do đó tôi từ chối lời đề nghị ấy. Khi tôi gặp Marc và Ralf, chúng tôi hợp tác hết sức chặt chẽ, thậm chí tôi còn tham gia vào quá trình chỉnh sửa và sản xuất chiếc xe. Và điều quan trọng nhất là giá cả hợp lý của chiếc xe. Một điều quan trọng không kém là chiếc xe có thể đáp ứng mọi nhu cầu khác nhau của người khuyết tật. Chúng tôi còn có thể xếp gọn chiếc xe để đưa đi nhiều nước trên thế giới. Và cuối cùng, không có chiếc xe nào có thể so sánh về độ bền với chiếc RoughRider. Đó là lợi ích thực tiễn nhất – sản xuất chiếc xe lăn có thể phục vụ người khuyết tật suốt cuộc đời.

But you could have made a lot more money making the wheelchair for China than you will from making the RoughRider?

Nhưng lẽ ra ông đã có thể kiếm được nhiều tiền hơn bằng cách làm xe Trung Quốc so với làm xe RoughRider?

My decision was to help people and not just to get their money. If a wheelchair isn’t beneficial to people, I won’t make it.

Quyết định của tôi là nhằm giúp đỡ mọi người hơn là để kiếm tiền. Nếu chiếc xe không giúp ích cho người khuyết tật, tôi sẽ không làm.

You give away a lot of the RoughRiders you make at ceremonies and events. How do you make sure the RoughRider fits the recipients?

Ông cũng trao tặng nhiều chiếc xe lăn RoughRider. Làm sao có thể biết chắc là chiếc xe vừa với người nhận?

Before we hand over the wheelchairs, we send someone to take a picture of the recipient and send it back to us. From there, we can guess at the person’s height and weight, and find a wheelchair that may fit. Then, before we hand them over, we bring the RoughRiders to the location and let the people sit in them to see which wheelchair will fit each person. The RoughRider is really wonderful because we can shrink it a little bit or expand it a bit to make it more suitable. And if they end up with a wheelchair that doesn’t fit, they can exchange it with us. We’ll bring them another one that does fit, and they can use the other one while waiting for us to bring the new one.

Trước khi trao tặng xe lăn, chúng tôi cử người đến chụp ảnh và lấy số đo. Từ đó, tôi sẽ biết những kích thước cần thiết, và chọn cho họ chiếc xe lăn phù hợp nhất. Sau đó, trước khi tặng xe, chúng tôi mời người nhận đến và cho họ ngồi thử xem có vừa hay không. Chiếc xe RoughRider rất hay ở chỗ là nó có thể điều chỉnh được kích thước để phù hợp cho nhiều người. Nếu vẫn không vừa, tôi sẽ đổi cho họ chiếc xe lăn khác.

What are your goals for your business?

Thưa ông, đâu là mục đích việc kinh doanh của ông?

My purpose right now is to produce the RoughRider -- the more of it the better, to make it popular. We have to advertise the RoughRider more widely, and I think of it as a responsibility to get the word out about this wheelchair. It’s a responsibility for us to help disabled people roll across the bridges and along the streets and make their lives better.

Hiện nay, mục tiêu của tôi là sản xuất chiếc xe lăn RoughRider – càng nhiều càng tốt, để nó trở nên thông dụng. Chúng ta phải quảng bá chiếc xe lăn này rộng rãi hơn, tôi xem đó là trách nhiệm của mình. Trách nhiệm ấy có nghĩa là giúp người khuyết tật lăn bánh qua những nhịp cầu và những con đường để cuộc sống của họ ngày càng tốt đẹp hơn.